projecten

Dubbel herenhuis uit 1795

Grootse renovatie en restauratie

Woonruimte gelegen aan de Oude Dieze met negentiende-eeuws beschilderd stucplafond en lambrisering.

Gelegen tussen de oude Dieze en de Zuidwal ligt een dubbel woonhuis met zijn oorsprong in het einde van de 18e eeuw. Het voormalige woonhuis was tot recent in gebruik als kantoorruimte en wordt met deze nog lopende renovatie en restauratie weer omgevormd tot een groots woonhuis. 

 

Opdrachtgever: Particulier

 

Status: Rijksmonument / Beschermd Stadsgezicht

 

Bouwhistorie / object: Dubbel herenhuis uit 1795 met eerdere grote aanpassingen in de 19e en vroege 20e eeuw.

Archieffoto van de voorgevel van het dubbel woonhuis te 's-Hertogenbosch. bron: BHIC PNB001033270
Woonruimte gelegen aan de Oude Dieze met negentiende-eeuws beschilderd stucplafond en lambrisering.

Met gebouw met leeftijd van ruim 200 jaar is dit een oud pand, hoe begin je?

Het pand heeft inderdaad een lange geschiedenis doorlopen, die waarschijnlijk zelfs nog een stuk ouder is. De start van ieder project begint altijd met bouwhistorisch onderzoek, waarbij de geschiedenis in kaart wordt gebracht en de cultuurhistorische waarden wordt vastgelegd.

 

Uit dit onderzoek bleek dat de dikte van één van de gangmuren dusdanig is, dat deze met grote waarschijnlijkheid voor het ontstaan van dit dubbele woonhuis als onderdeel was van eerdere bebouwing. Voorzichtig is dus te stellen dat de huidige brede opzet een samentrekking is van twee losse woonhuizen of gebouwen.

 

De waarden van dit pand zijn over het algemeen vrij goed zichtbaar, naast de structuur van het pand zijn vele elementen van waarde herkenbaar, stucplafonds uit de achttiende en de negentiende eeuw, paneeldeuren, enkele vensters in de voorgevel en het royale eiken trappenhuis uit 1929.

Achter de radiator-omtimmering blijkt niet geschilderd te zijn en is het verfijnde historische kleurenpallet uit de negentiende eeuw nog goed zichtbaar.
Hoekornament uit één van de stucplafond in de typische asymmetrisch Lodewijk de 15e-stijl, ookwel bekend als rococo, met grote waarschijnlijk uit de bouwtijd van het pand, 1795.

In 1929 is er dus nog het één en ander gebeurd?

In 1929 is er nog veel meer gebeurd dan alleen het vergroten van het trappenhuis. Onder leiding van architect Johan Wilhelm Hanrath werd er flink verbouwd. Naast het trappenhuis werd er op de verdieping flink gesleuteld aan de gangstructuur. Daarnaast werd de hele achtergevel voorzien van een nieuw metselwerk en nieuwe vensters. Hier ontstond als een vroege klimaatgevel met dubbele, achter elkaar geplaatste,  kozijnen, hierover is meer te lezen is een eerder geschreven kort artikel.

 

Ondanks de vele ingrepen is de verbouwing van 1928 wel respectvol naar de oorspronkelijke structuur van het woonhuis. De representatieve ruimtes met monumentale plafonds werden intact gelaten. De inspanning waren vooral gericht op het verbeteren van de ondersteunende ruimtes en voorzieningen.

In 1929 is naast een interne renovatie en een nieuwe achtergevel ook een aanbouw gerealiseerd met onder andere een keuken. Deze is nog in zijn geheel aanwezig.
De achtergevel is rond 1929 voorzien van een nieuwe bakstenen klampmuur en kozijnen, ook de gevelindeling op de begane grond is gewijzigd. bron: BHIC 0039720

Is de huidige aanpak anders dan in 1929?

De aanpak van monumenten verschilt met zo’n honderd jaar geleden, alleen al omdat er nu veel meer historische besef is en kennis van cultuurhistorische waarden. Maar toch denk ik dat de intenties van de twee verbouwingen honderd jaar uit elkaar niet veel van elkaar verschillen. Ook met deze renovatie en restauratie proberen we de karakteristieken te versterken en de voorzieningen volledig naar de huidige tijd te brengen voor een optimaal wooncomfort.

 

Uiteraard verschillen de uitwerkingen enorm, de hoeveelheid techniek in gebouwen is gegroeid in de afgelopen eeuw. Binnen de structuren van het gebouw is er dan ook vooral goed gekeken naar de positie van deze voorzieningen. Het doel is het ontzien van de meest waardevolle ruimten, om hier de historische beleving maximaal te bewaren.

 

Dit betekent ook dat de woning wordt geïsoleerd op een manier die de historische bouwtechniek toelaat. Daarnaast wordt er aardwarmte toegepast voor de opwekking van energie en wordt er een volledig ventilatiesysteem aangelegd met warmteterugwinning. 

Het technische opwaarderen van de woning betekent op enkele plaatsen grof ingrijpen. Demontage van de vloerplanken op de verdieping maakt integratie van nieuwe installaties mogelijk. Planken worden hierna teruggelegd op de oorspronkelijk posities.
Diverse ruimtes tonen de gelaagdheid in het herenhuis, tijdens de werkzaamheden is er blijvend onderzoek naar de zichtbaar geworden onderdelen van het pand. Links een wand uit 1929, rechts gevelopeningen uit 1929 en midden een, waarschijnlijk, negentiende eeuws trappenhuis.

Na de renovatie krijgt de woning dus de kwaliteit van een nieuwbouwwoning?

Er wordt veel tijd en aandacht geïnvesteerd in het binnenklimaat, waardoor het comfort van de woning flink verbeterd. Maar uiteraard is het geen nieuwbouw woning, we zijn juist continu op zoek naar mogelijkheden om de geschiedenis voelbaar te maken, zelfs nu de uitvoering onderweg is worden plannen bijgesteld op basis van de ontdekkingen die we doen.

 

Zo blijkt bij uitvoerige bestudering van de structuur van het woonhuis er een duidelijk maatsysteem aanwezig in de gang. Dit gecombineerd met de bouwhistorische kennis die het pand plaatst in 1795 is ervoor gekozen om voor de afwerking terug te gaan naar een historische vorm. De marmervloer à livre ouvert past perfect binnen het tijdsbeeld van de oorsprong van het pand en sluit aan bij de paneeldeuren en omlijstingen. Met een eigentijdse witte marmer met een fijne grijze adering wordt een historisch motief weer onderdeel van het gebouw.

Voorkamer na het storten van de werkvloer met aftekening van voormalige wandbespanning, te handhaven deuromlijstingen en 18e eeuws stucplafond.
Fotomontage van de nieuw te realiseren marmerafwerking in de centrale gang van het herenhuis. Uitgevoerd in wit marmer, livre ouvert.

à li·vre ou·vert 

(F. vertaling: open boek)

1

Twee of vierplaten marmer uit een blok, zo gezaagd, dat de tekening ervan steeds twee aan twee elkaars spiegelbeeld is. Voor vloeren en wandbekleding.

Bron: Haslinghuis – Janse

Maar er zullen toch ook wensen zijn die niet historisch passen?

Zeer zeker, de wensen voor een hedendaagse woning zijn op sommige niveau’s natuurlijk wezenlijk anders dan honderd jaar terug. Zo is ieder slaapkamer voorzien van een eigen badkamer, maar die we hebben ondergebracht in kleinere tussenliggende ruimtes om de bestaande grote kamers te handhaven.

 

Een plek voor ontspanning een feestjes is gerealiseerd op de zolder, die voorheen nog geen functie had, uiteraard met een zorgvuldige inpassing waarbij de dakspanten de sfeer sterk zullen bepalen.

 

Maar ook in de tuin is er meer behoefte aan privacy en wordt er dus voorgesteld de erfafscheiding aan te pakken, waarbij is gestreefd naar een versmelting met de al aanwezige en te handhaven elementen.

De ruimte op de zolder wordt gebruikt als een flexibele gebruiksruimte, waarbij de integratie van installaties en voorziening zo worden georganiseerd dat de spanten het beeldbepalende element van de ruimte worden.
Met de functiewijziging ontstaat de wens de tuin meer af te schermen van de straat. De erfafscheiding wordt aangepast met behoud voor karakteristieken van de bestaande erfafscheiding.

Dit project is een samenwerking tussen:

architectenbureau Huib Koman

afd. Erfgoed gemeente ‘s-Hertogenbosch

André van Esch bouw-advies

Uzun Design